«Δεν υπάρχει ανώδυνη διέξοδος από την κρίση»

 Του GEORGE IRVIN Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου Ενα τυποποιημένο μέρος των οικονομικών εγχειριδίων λέει ότι, αν μια χώρα δεν μπορεί να προβεί σε υποτίμηση του νομίσματός της, τότε πρέπει να προβεί σε περικοπές στους πραγματικούς μισθούς για να αυξήσει την παραγωγικότητα της εργασίας και να καταστήσει τις εξαγωγές της ελκυστικότερες.

Οντως, θεωρείται ότι ένας από τους κύριους λόγους για την επιτυχία της Γερμανίας στον τομέα των εξαγωγών την τελευταία δεκαετία -παρά το γεγονός ότι ένα ισχυρό ευρώ έχει καταστήσει πιο δύσκολες τις εξαγωγές στον υπόλοιπο κόσμο- οφείλεται στο ότι οι πραγματικοί μισθοί έχουν μείνει τελικά στάσιμοι.

Πολλοί οικονομολόγοι -όχι μόνο Γερμανοί- υποστηρίζουν ότι, αν και η ελληνική οικονομία έχει αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, τα οφέλη από την αύξηση της παραγωγικότητας αναλώθηκαν στην αύξηση είτε των μισθών είτε των κοινωνικών παροχών, ειδάλλως σπαταλήθηκαν σε μη παραγωγικές κρατικές δαπάνες. Στην ουσία, αυτό το επιχείρημα λέει ότι το ελληνικό εμπορικό έλλειμμα μπορεί να θεραπευθεί με έναν από τους δύο τρόπους: είτε να βγει η Ελλάδα από την ευρωζώνη και να υποτιμήσει τη «νέα» δραχμή, είτε να διατηρήσει το ευρώ και να περικόψει τους μισθούς για να αυξήσει την ανταγωνιστικότητά της.

Υπάρχουν αρκετά προβλήματα με αυτού του είδους το επιχείρημα. Αρχικά, ενώ το επιχείρημα μπορεί να ισχύει για κανονικές συνθήκες, το τρέχον οικονομικό κλίμα απέχει πολύ από το να είναι κανονικό.

Οι βαθιές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες και στους μισθούς οδηγούν την οικονομία σε ύφεση, μια ύφεση που ενισχύεται από την υστερία γύρω από τα ελλείμματα που σαρώνει σαν πανούκλα αυτή την περίοδο όλη την Ευρώπη.

Λοιπόν, ας υποθέσουμε ότι η Ελλάδα θέλει να αυξήσει τον τουρισμό της, που αποτελεί σημαντική βιομηχανία της εθνικής οικονομίας. Δεν έχει κανένα νόημα να έρθουν περικοπές σε μισθούς, σε συντάξεις και κοινωνικές παροχές ώστε να γίνει η Ελλάδα πιο φτηνός προορισμός διακοπών εάν όλοι οι άλλοι Ευρωπαίοι χάνουν τις δουλειές τους και ακυρώνουν τα σχέδιά τους για διακοπές.

Γενικότερα, υπάρχει ένας απλός λόγος για τον οποίο οι περικοπές στους μισθούς δεν θα μετατρέψουν την Ελλάδα σε μια νέα Γερμανία και δεν θα την κάνουν πιο ανταγωνιστική. Η Γερμανία έχει δημιουργήσει ένα μεγάλο εμπορικό πλεόνασμα απέναντι στην ευρωζώνη (περίπου τα 2/3 των εξαγωγών της κατευθύνονται προς την ευρωζώνη), ενώ η Ελλάδα και οι άλλες μεσογειακές χώρες παρουσιάζουν όλες μαζί ένα τεράστιο εμπορικό έλλειμμα.

Αυτό δεν οφείλεται, όπως πολλοί αρέσκονται να δηλώνουν, στο ότι οι πολίτες των μεσογειακών χωρών που είναι μέλη της ευρωζώνης εργάζονται λιγότερο σκληρά ή είναι περισσότερο σπάταλοι από τους Γερμανούς. Οφείλεται στο γεγονός ότι οι εξαγωγές μιας χώρας είναι εξ ορισμού οι εισαγωγές μιας άλλης χώρας. Αυτό έχει την ίδια δόση αλήθειας όσο και το ότι 2+2=4. Ο Κέινς αναγνώρισε αυτό το πρόβλημα το 1944 στη διάσκεψη του Μπρέτον Γουντς, όπου και πρότεινε την ίδρυση μιας διεθνούς τράπεζας που θα βοηθάει με χρηματοδότηση εκείνες τις χώρες που παρουσιάζουν εμπορικό έλλειμμα και θα περιορίζει επίσης το μέγεθος των εμπορικών πλεονασμάτων.

Η πρότασή του απορρίφθηκε από τους Αμερικανούς, που επέμειναν στην καθιέρωση του ΔΝΤ με διαφορετικές αρμοδιότητες, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία.

Πού αφήνει τώρα την Ελλάδα όλη αυτή η κατάσταση; Πρέπει να δεχθεί η χώρα δραματικές περικοπές στον εθνικό προϋπολογισμό, όπως απαιτούν οι βόρειοι Ευρωπαίοι; Πρέπει να αποχωρήσει από την ευρωζώνη και να υιοθετήσει μια νέα, υποτιμημένη, δραχμή; Ή πρέπει να παραμείνει στην ευρωζώνη αλλά να επαναδιαπραγματευθεί το χρέος της;

Ολες αυτές οι επιλογές κουβαλάνε μεγάλο κόστος. Γνωρίζουμε με μαθηματική ακρίβεια ότι οι δραματικές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες και τους μισθούς που επιβάλλει η Ε.Ε. και το ΔΝΤ θα παρατείνουν την ύφεση και θα οδηγήσουν σε πολύ υψηλά ποσοστά ανεργίας και μειωμένους μισθούς. Από την άλλη μεριά, στάση πληρωμών και αποχώρηση από την ευρωζώνη θα συνοδευόταν υποχρεωτικά από μια πολύ μεγάλη υποτίμηση της «νέας» δραχμής, που θα προκαλούσε υψηλό πληθωρισμό, θα έστελνε στα ύψη τις τιμές των εισαγόμενων αγαθών και θα εγκλώβιζε πολλούς με υψηλά ιδιωτικά ευρωχρέη.

Εικάζω -και υπογραμμίζω ότι αυτό είναι μια εικασία- πως η Ελλάδα δεν θα αποχωρήσει από το ευρώ, αλλά θα υποχρεωθεί αργά ή γρήγορα να επαναδιαπραγματευθεί αρκετό ποσοστό του εθνικού χρέους για καλύτερους όρους αποπληρωμής. Στην περίπτωση αυτή, οι γερμανικές, γαλλικές, ελληνικές και άλλες τράπεζες θα υποστούν κάποιες απώλειες. Αλλά η επαναδιαπραγμάτευση του χρέους επιλύει μόνο μέρος του προβλήματος.

Στην πραγματικότητα, βραχυπρόθεσμα δεν υπάρχει ανώδυνη διέξοδος από την κρίση για τους απλούς, σκληρά εργαζόμενους Ελληνες. Μακροπρόθεσμα, η ευρωζώνη θα χρειαστεί να διαμορφώσει έναν θεσμό ισχυρού ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, ανάλογο με αυτόν των ΗΠΑ, αν επιθυμεί να επιβιώσει. Αλλά, όπως παρατήρησε τόσο εύστοχα ο Κέινς, μακροπρόθεσμα θα είμαστε όλοι νεκροί.

******* 

Κρίση: Δημοκρατία ή τρομοκρατία

Του ΝΙΚΟΥ ΚΟΤΖΙΑ Συγγραφέας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιά nkotzias@otenet.gr Στην εποχή της παγκοσμιοποίησης δυναμώνει η ανάγκη να λαμβάνονται δύσκολες και γρήγορες αποφάσεις.

Η πολιτική μπορεί να ανταποκριθεί με δύο τρόπους σε αυτή την πίεση επιτάχυνσης: Είτε με αύξηση της δημοκρατίας, της λαϊκής συμμετοχής και της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς, είτε με αυταρχικές πρακτικές. Οι τελευταίες έχουν ως αφετηρία τους την επίκληση της «εξωτερικής πίεσης» της κρίσης και της «απαίτησης» να μιλήσουν «οι ειδικοί» και όχι ο λαός. Συνολικά, εντείνεται η τάση οι αποφάσεις να λαμβάνονται από έναν όλο και πιο μικρό κύκλο ανθρώπων. Τάση που έχω ονομάσει ως «εσωτερίκευση» του πολιτικού συστήματος.

Επί παραδείγματι, ακόμα και αν οι αποφάσεις ψηφίζονται τυπικά στη Βουλή, ουσιαστικά η τελευταία απλά πειθαρχεί σε αποφάσεις που έχουν ληφθεί ήδη στο υπουργικό συμβούλιο. Αλλά και το τελευταίο τείνει όλο και περισσότερο να περιορίζεται στην υιοθέτηση πολιτικών που έχουν διαμορφωθεί σε ένα μικρό κύκλο υπουργών και συνεργατών του πρωθυπουργού.

Αντίθετα με την υπάρχουσα πρακτική, κατά τη γνώμη μου, όταν το σύστημα βρίσκεται σε κρίση, αυξάνει η ανάγκη να δίνονται λύσεις στα προβλήματα που προκύπτουν, με ακόμη περισσότερη δημοκρατία. Στο βαθμό που δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, και συνακόλουθα παραβιάζονται προεκλογικές δεσμεύσεις, όλο και μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού τείνουν προς την απόσυρση από τη σφαίρα του νόμιμου δημόσιου βίου. Η απόσυρση αυτή μπορεί να είναι αποτέλεσμα κατάθλιψης, παραίτησης, εσωστρέφειας.

 Αλλά και της αίσθησης ότι δεν υπάρχουν θετικές λύσεις εντός των υπαρχόντων πλαισίων. Σε αυτή την τελευταία περίπτωση ένα τμήμα της κοινωνίας μπορεί να φλερτάρει με τη βία. Οταν η δημοκρατία όχι μόνο δεν αναπτύσσεται, αλλά σε ένα βαθμό υπονομεύεται, τότε φαντάζει η κήρυξη του άμεσου πολέμου στο σύστημα ως μια εναλλακτική διέξοδος.

Δίπλα στους ανθρώπους που είναι ψυχολογικά καταναγκαστικοί και πιστεύουν ότι έχουν δικαιώματα ζωής ή θανάτου επί τρίτων, αρχίζουν να υιοθετούν μεθόδους βίας εκείνοι οι απελπισμένοι πολίτες που δεν βλέπουν να υπάρχει τρόπος να αλλάξει κάτι στις υπάρχουσες συνθήκες, με τους υπάρχοντες κανόνες.

 Ακόμα δε και αν πιστεύουν στις δημοκρατικές διαδικασίες, διαπιστώνουν συχνά ότι δεν είναι δυνατή η αξιοποίησή τους, διότι οι κατέχοντες τις υπονομεύουν ή, έστω, τις περιορίζουν. Σε αυτή την περίπτωση νιώθοντας αδιέξοδο μπορούν εύκολα να πιστέψουν ότι η λύση βρίσκεται στη βίαια επιβολή άλλων επιλογών από τις κυρίαρχες. Να αναζητήσουν χώρους «αυτονομίας» και να θεωρήσουν ότι ακόμα και η τρομοκρατία αποτελεί μια πρέπουσα απάντηση στα αδιέξοδα που νιώθουν.

Η τρομοκρατία μπορεί να γεννηθεί από ακραίες ψυχοπνευματικές αντιλήψεις συγκεκριμένων προσωπικοτήτων. Αλλά, ταυτόχρονα, μπορεί να είναι προϊόν της αίσθησης ότι δεν υπάρχουν λύσεις στο υπάρχον θεσμικό σύστημα και δια μέσου αυτού.

 Σε μια τέτοια περίπτωση η έλλειψη ή ο περιορισμός της δημοκρατίας αποτελεί τροφοδότη ακραίων επιλογών. Γι' αυτό η ανάπτυξη της δημοκρατίας είναι άμεσα αναγκαία σε συνθήκες κρίσης, ως όπλο αποτροπής της μετατροπής της οικονομικής κρίσης σε κρίση των δημοκρατικών θεσμών. Σήμερα η χώρα ακριβώς λόγω των δυσκολιών που αντιμετωπίζει, χρειάζεται την ενίσχυση της δημοκρατίας. Αντίθετα, το τελευταίο που θα χρειαζόταν είναι ο περιορισμός της στο όνομα των απαιτήσεων της κρίσης, πράγμα που ήδη γίνεται και η αυταρχική αντιμετώπιση των συνακόλουθών της, παγίδα που μπορεί να επανεμφανιστεί.

1. Η κυβερνηση οδηγεί το καράβι στην στεριά
2. Οι σύμβουλοι...
3. Οι βιαστές,οι ανέραστοι και οι πέτρες...
4. Το μνημόνιο και ο «Καλλικράτης»
5. 0 παπανδρεϊκός τέταρτος δρόμος
6. Ξέρουν τι κάνουν;
7. Το κοινωνικό πακέτο, η νέα δίκη των 6
8. Εκ λογικός (;) νόμος
9. Ανοχύρωτη χώρα
10. Η πεφωτισμένη δεσποτεία
11. Καθοδόν προς τον «τέταρτο δρόμο»
12. Είναι οι αλλαγές του μνημονίου μεταρρυθμίσεις;
13. Δολοφονήθηκε Έλληνας ομογενής στην Αλβανία
14. Σκουπιδόχαρτα μορατόριουμ και ΜΟΕ για την Άγκυρα
15. Μπίζνες εκατομμυρίων με δωροδοκίες και εκβιασμούς
16. «Η κυβέρνηση έχει παραδώσει την εξουσία στην Τρόικα»
17. Καλά προστατευμένες οι διαδρομές της μίζας
18. ..... τώρα περηφανεύονται για τη σφαγή
19. Ανήκει η Ελλάδα στους Ελληνες;
20. Η προοπτική μιας εξισλαμισμένης Ευρώπης